سيد ابو طالب موسوى فندرسكى
9
تحفة العالم در اوصاف و اخبار شاه سلطان حسين ( فارسى )
هست . نسخهاى از آن در كتابخانهء آستان قدس موجود بوده و آقا بزرگ آن را ديده و گزارش كرده است . « 1 » افندى از رسالهء تحفة العالم ميرزا ابو طالب يادى نكرده است . شرح اين رساله به تفصيل خواهد آمد . دربارهء غزوات حيدرى هم بايد گفت كه اين اثر در تكميل حملهء حيدرى باذل مشهدى است كه اثرى مشهور است و بسيارى در تكميل آن كوشيدهاند . « 2 » در بيان بديع از شرح خود بر رسالهء عوامل در نحو ياد كرده است . « 3 » همچنين در همان كتاب از حاشيهء خود بر حاشيهء خفرى بر شرح تجريد هم ياد كرده است . « 4 » همينطور نوشته است : « چنانكه اين ضعيف در انشاى بهارستان اقبال گويد . . . » « 5 » وى در انشاء ، يد طولائى داشته و در اين زمينه ، متأثر از استادش آقا حسين خوانسارى بوده است و شواهدى از نوشتههاى وى را در كتاب بيان بديع آورده است . « 6 » وى در اين كتاب ، شواهد فراوانى نيز از غزوات حيدرى خود آورده است . « 7 » شواهدى نيز از مثنوى نگارخانه چين در همان بيان بديع آورده است . « 8 » در همانجا از انشاى ديگر خود با عنوان نوادر الجواهر نيز ياد و نقل كرده است . « 9 » هفت كوكب از ديگر انشاءهاى اوست كه از آن نقل كرده است . « 10 » از آثار وى جز اندكى برجاى نمانده و عامل اصلى آن اوضاع نابسامان صفويه در سالهاى پايانى دوره صفوى و همينطور حمله افغانها به ايران ( 1134 - 1142 ق ) است . بيشتر نوشتههاى مؤلفان شيعى در اصفهان اين دوره ، پيش از آنكه فرصت استنساخ و دستبهدست شدن را پيدا كند ، پايمال تجاوز و تعدّى افغانان شده و نابود گشت .
--> ( 1 ) . ذريعه ، 12 / 193 ، طبقات اعلام الشيعه قرن دوازدهم ، ص 392 ( 2 ) . درباره باذل و اثر او بنگريد به مقاله عارف نوشاهى با عنوان « باذل » در دايرة المعارف بزرگ اسلامى . ( 3 ) . بيان بديع ، ص 187 ( 4 ) . همان ، ص 147 ، 187 ( 5 ) . همان ، ص 151 ، 209 ( 6 ) . همان ، ص 32 ، 132 ، 135 ، 137 ، 151 ، 163 ، 204 ( 7 ) . بنگريد : همان ، فهرست راهنما ، ذيل عنوان « غزوات حيدرى » و صفحات ياد شده در همانجا . ( 8 ) . همان ، ص 78 ، 81 ، 92 ، 98 ، 164 ( 9 ) . همان ، ص 35 ، 45 ( 10 ) . همان ، ص 163